Yaşlı Kedi ve Köpeklerde Check-up: Hangi Tahliller Yapılır?
Yaşlı Kedi ve Köpeklerde Check-up: Hangi Tahliller Yapılır?
Yaşlı hastalarımızın sahipleri kliniğe çoğu zaman aynı cümleyle gelir: “Hiçbir şeyi yok, sadece yaşlandı.” Ben de her seferinde aynı yere takılırım. Yaşlanmak hastalık değildir ama hastalıkların çoğu sessizce yaşlılıkla birlikte gelir. Böbrek, tiroid, tansiyon, diş, eklem… Hepsi belli bir noktaya kadar ses çıkarmaz.
Bu yazıda check-up’ın ne olduğunu, hangi yaşta başlaması gerektiğini ve kanda, idrarda tam olarak neye baktığımızı anlatacağım.
Kaç yaşından sonra “yaşlı” sayılır?
Tek bir sayı yok. Kediler için işi basit tutabiliriz: 7 yaşından itibaren olgun, 10-11 yaşından sonra yaşlı kabul ediyoruz. Köpeklerde ise boyut belirleyici. Küçük ırklar 8-10 yaşa kadar rahat gider. Dev ırklarda, yani Alman çoban, golden, rottweiler, dog gibi, 5-6 yaş civarı artık yaşlılık eşiğidir.
Kedi ve Köpeklerde insan yaşı hesaplaması kaç?
Bilimsel olarak doğruluğu teyit edilmemekle birlikte kabaca bir fikir vermesi için insan yaşı karşılığı aşağıdadır. Bunlar yaklaşık değerler; köpeklerde boyut ne kadar büyükse yaşlanma o kadar hızlı olur.
| Gerçek yaş | Kedi | Küçük köpek (10 kg altı) | Orta köpek (10-25 kg) | Büyük köpek (25-45 kg) | Dev ırk (45 kg üstü) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 |
| 2 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 |
| 5 | 36 | 36 | 36 | 40 | 45 |
| 7 | 44 | 44 | 47 | 50 | 56 |
| 10 | 56 | 56 | 60 | 66 | 78 |
| 12 | 64 | 64 | 69 | 77 | 93 |
| 15 | 76 | 76 | 83 | 93 | – |
AAHA’nın 2023 tarihli yaşlı hayvan rehberi de aynı mantıkla gidiyor: eşik yaşa göre değil, türe ve vücut büyüklüğüne göre belirleniyor [1]. Yani 6 yaşındaki bir dogun takvimi ile 6 yaşındaki bir Maltese’nin takvimi aynı olmamalı.
Neden “hasta olunca” değil, sağlıklıyken bakıyoruz?
Çünkü böbrek hastalığında hayvan belirti göstermeye başladığında, böbrek dokusunun büyük bölümü çoktan gitmiştir. Kedilerde hipertiroidi de aynı şekilde sinsidir: kedi çok yer, ama zayıflar; sahibi “iştahı açıldı” diye sevinir. Kalp üfürümü, ilk aşamada hiçbir şey hissettirmez.
Erken yakalanan hastalıkta amacımız tedavi etmekten çok yönetmek. Diyet değiştirmek, tansiyonu kontrol altına almak, bir ilacı doğru zamanda başlatmak. Bunlar yıllar kazandırır.
Check-up’ta tam olarak neler yapılır?
1. Muayene (en az tahlil kadar önemli)
Tartı, vücut kondisyon skoru, kas kaybı, diş ve diş eti, göz, kulak, lenf bezleri, karın palpasyonu, kalp ve akciğer dinleme, eklem hareketleri. Yaşlı hayvanda kilo takibi çok değerli: 4 kiloluk bir kedide 6 ayda yarım kilo kayıp, vücut ağırlığının %12’si demek; bu, 70 kiloluk bir insanın 8 kilo vermesi gibi. Bunu evde fark etmek zordur, kayıtlı tartı fark ettirir.
2. Tam kan sayımı (hemogram)
Kansızlık, enfeksiyon, pıhtılaşma hücreleri (trombosit). Yaşlı hayvanda hafif bir anemi bile arkasında böbrek hastalığı, kronik iltihap ya da bir kitle saklıyor olabilir.
3. Biyokimya paneli
Burada karaciğer enzimleri (ALT, ALP), böbrek değerleri (üre, kreatinin), kan şekeri, albümin ve toplam protein, ve gerekirse elektrolitler var. Kreatinin değeri böbreğin yaklaşık %70-75’i işlevini yitirdikten sonra yükselir. Bu yüzden yaşlı hastalarda SDMA denen daha erken bir böbrek göstergesine de bakıyoruz. SDMA, kreatininden önce yükselebiliyor ve hem kedilerde hem köpeklerde erken tanıda işe yarıyor [2].
4. İdrar tahlili
Çoğu sahip bunu atlamak ister, çünkü numune almak zahmetli. Ama idrarın yoğunluğu (dansitesi), böbreğin idrarı ne kadar konsantre edebildiğini gösterir. Kan değerleri normal çıkarken idrar sulanmaya başlamışsa böbrek yorulmaya başlamıştır. Ayrıca protein kaçağı, şeker, kan ve enfeksiyon bulguları da burada görülür. Gerekirse protein/kreatinin oranına bakarız.
5. Kedilerde tiroid (T4)
7 yaşını geçmiş kedilerde kilo kaybı, tüy kalitesinde bozulma, huzursuzluk ya da çok su içme varsa ilk akla gelen hipertiroididir. Tek bir kan testiyle yakalanır.
6. Tansiyon ölçümü
Kedilerde ve köpeklerde yüksek tansiyon çok az bilinir. Oysa gözde kanama, ani körlük, böbrek hasarı ve beyin sorunları buradan çıkabilir. ISFM’nin kedilerde hipertansiyon konsensüs raporu, yaşlı kedilerde tansiyon ölçümünün rutin olması gerektiğini söylüyor [3]. Ölçüm ağrısızdır, bacağa ya da kuyruğa küçük bir manşet sarılır. Kedi sakin olduğunda daha doğru sonuç alırız, o yüzden acele etmeyiz.
7. Gerekirse görüntüleme
Karın ultrasonu, göğüs röntgeni, kalp ultrasonu. Hepsini herkese yapmak gerekmez. Muayenede ya da kan sonuçlarında bir şey dikkat çekerse devreye girer. Büyük ırk köpeklerde kalp ve kitle taraması için röntgen/ultrason sık gündeme geliyor.
Kaç ayda bir tekrarlanır?
AAHA ve AAFP’nin önerisi: yaşlı hayvanlar için 6 ayda bir muayene, yılda bir kan ve idrar tahlili [1][4]. Bir hastalığı olan ya da bir önceki tahlilde sınırda değeri çıkan hayvanda aralık kısalır, 3-4 ay gibi.
Bu bana da ilk başta fazla geliyordu. Ama yaşlı bir hayvanın 6 ayı, insan hesabıyla 2-3 yıla karşılık geliyor. İnsan olsak 2-3 yılda bir muayeneye gitmek bile abartı sayılmazdı; hayvanlarımız için bu sıklık tam yerinde.
Evde neye bakmalısınız?
Klinikte gördüğümüz şeyin yarısını siz evde yakalarsınız. Şunları fark ederseniz bir sonraki randevuyu beklemeyin:
- Su tüketiminde artış, tuvalet sıklığında artış
- İştah değişikliği (artış ya da azalış)
- Kilo kaybı veya karında şişlik
- Merdivenden, yataktan inip çıkmakta isteksizlik; zıplamayı bırakma
- Ağız kokusu, yemek yerken acıma
- Gece huzursuzluğu, tuvalet alışkanlığında bozulma, kaybolmuş gibi bakma (bilişsel bozukluk olabilir)
- Tüy bakımının bırakılması (özellikle kedilerde)
Check-up ne kadar sürer, hazırlık gerekir mi?
Kan alınacağı için 8-12 saat aç gelinirse sonuçlar daha net olur. Su serbest. İdrar numunesi için kliniğe gelmeden önce köpeğinizi tuvalete çıkarmayın, kedinin de 1 saat tuvalet kabını alın yeter. Muayene ve kan alımı yarım saat civarında biter, sonuçlar çoğunlukla aynı gün çıkar.
Randevu için 0 555 388 70 35 numarasından ulaşabilirsiniz. Narlıdere’de, kliniğin hizmetlerine hizmetlerimiz sayfasınsan bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sağlıklı görünen yaşlı köpeğime tahlil gerçekten gerekli mi? Evet. Bakmadan “sağlıklı” demek mümkün değil. Normal çıkan tahliller de işe yarar: sonraki yıl için kıyas noktası olur.
Kanda her şey normal çıktıysa idrara gerek var mı? Evet. İdrar yoğunluğu, kan değerleri bozulmadan önce böbrek yorgunluğunu gösterebilir.
Check-up için hayvan sedasyon alır mı? Hayır, çoğu hasta için gerekmez. Tansiyon ve kan alımı uyanık yapılır. Çok stresli kedilerde bazen hafif anksiyolitik önerilir.
Kedim 8 yaşında ama çok sağlıklı görünüyor, başlamalı mıyım? 7 yaşından sonra başlamakta fayda var. Bir kez baz değerler çıkarıldıktan sonra gerisini takip etmek kolaylaşır.
