Köpeklerde Kene ve Pire: Belirtiler, Bulaşan Hastalıklar ve Korunma Yolları

Parkta kısa bir yürüyüş, bahçede biraz toprak eşelemek. Köpeğin tüylerine kene yapışması için fazlası gerekmez. Pire için daha da azı yeter: komşunun köpeğiyle bir koklaşma, asansörde geçen birkaç dakika. Ege’de iklim ılıman olduğu için bu parazitlerle yılın büyük bölümünde karşılaşabilirsiniz.

Mesele kaşıntıdan ibaret değil. Kene de pire de hastalık taşıyabiliyor. Aşağıda hangilerinin köpeklere geçebildiğini, belirtilerini ve Türkiye’den gelen verileri bulacaksınız.

Kenelerden Geçebilecek 5 Hastalık

Çoğunun sorumlusu kahverengi köpek kenesi. Belirtiler birbirine benzediği için (ateş, halsizlik, iştahsızlık) kan tahlili olmadan ayırmak zor.

1. Babesiosis: Babesia canis ya da B. vogeli kırmızı kan hücrelerini parçalıyor. Ateş, soluk diş eti, sararma ve koyu kırmızı idrar görülür [2]. B. vogeli yetişkinde hafif seyredebilir, yavruda ise ağır anemi yapabilir [3].
2. Ehrlichiosis: Ehrlichia canis. Akut evrede ateş, kilo kaybı ve kanamaya eğilim olur. Sonra köpek aylarca sağlıklı görünebilir. Bir kısmında kemik iliği baskılanır ve tablo ağırlaşır [4]. Türkiye’de on ilde 757 köpeğin tarandığı çalışmada en sık bu etken bulundu (%4,9): sahipli köpeklerde %1,2, sokak köpeklerinde %7,4 [1].
3. Anaplasmosis: A. platys trombositlere yerleşiyor. Çoğu köpekte belirti yok ya da hafif; trombosit düşerse deride morluk ve küçük kanama noktaları çıkabilir [5,6].

4. Lyme hastalığı (borrelioz): Borrelia burgdorferi’yi kahverengi köpek kenesi değil, Ixodes cinsi keneler (Avrupa’da Ixodes ricinus) taşıyor [7]. Bu kene Türkiye’de özellikle Karadeniz kıyılarında sık görülüyor. Hastalananlarda ateş, halsizlik, lenf bezlerinde büyüme ve bacaktan bacağa geçen ani topallama görülür [13]. Nadiren böbrek tutulumu (Lyme nefriti) gelişir. Türkiye’de 400 köpeğin %23,2’sinde antikor bulundu [14]. Antikor yalnızca temas demek, hastalık demek değil.

5. Akdeniz benekli humması: Rickettsia conorii. İnsanda ateş, döküntü ve kene ısırığı yerinde siyah bir yara yapıyor; Balıkesir’den bildirilen olguların hepsinde kahverengi köpek kenesi teması vardı [9]. Köpekte hastalık yaptığına dair bilgi sınırlı; Sicilya’da üç köpekte ateş, halsizlik ve trombosit düşüklüğü bildirilmiş [8]. Köpekteki kene eve düşüp ailenizi de ısırabilir.

Küçük bir not: Leishmaniasis kene değil, kum sineğiyle bulaşır. Akşamları köpeği dışarıda bırakmayın ve koruyucu ürünü veteriner hekimle seçin.

Leishmaniasis: Suçlu Kene Değil, Kum Sineği

Sık karıştırılan bir nokta bu. Leishmaniasis kene ile değil, kum sinekleri aracılığıyla bulaşır ve Akdeniz ile Ege havzasında bilinen bir hastalıktır. Burun ve kulak çevresinde kabuklanma, deri lezyonları, tırnakların fazla uzaması ve kilo kaybı gibi belirtiler gösterebilir. Kum sinekleri akşamları daha hareketlidir; o saatlerde köpeği dışarıda bırakmamak riski azaltır. Koruyucu ürünler konusunda veteriner hekiminize danışın.

Pirelerden Geçebilecek Hastalıklar ve Sorunlar

Pire ısırığı tek başına kaşıntı yapmakla kalmıyor. Köpeklerde şunlara yol açabiliyor:

1. Pire alerjik dermatiti: Enfeksiyon değil ama pirenin en sık yol açtığı sorun. Bazı köpeklerde tek bir ısırık bile şiddetli kaşıntı, kuyruk dibinde kızarıklık ve tüy dökülmesi başlatır. Kaşıdıkça ikincil deri enfeksiyonu gelişebilir.
2. Tenya (Dipylidium caninum): Pire, tenya larvasının ara konağı. Köpek, kaşınırken ya da tüylerini temizlerken pireyi yutarsa tenyaya yakalanır [10]. Makat çevresinde pirinç tanesi gibi küçük segmentler görürseniz ya da köpek poposunu yere sürtüyorsa düşünün. Çoğu zaman hafif seyreder.
3. Anemi: Yoğun pire istilasında kan kaybı ciddi boyutlara varabilir. Yavrular, küçük ırklar ve yaşlı ya da hasta köpekler en çok risk altında. Soluk diş eti ve halsizlik uyarı işareti.
4. Bartonella enfeksiyonu: Pirelerle bulaşan Bartonella türleri köpeklerde ve insanlarda hastalık yapabiliyor [10]. Çoğu enfeksiyon belirtisiz geçiyor ama kalp kapaklarında iltihap (endokardit), karaciğer iltihabı, lenf bezi büyümesi ve sinir sistemi belirtileri bildirilmiş [12].
5. Rickettsia felis (pire kaynaklı benekli ateş): Köpeklerin bu bakterinin doğal döngüsünde rol oynayabildiği düşünülüyor [11]. Köpeklerde hastalık yaptığına dair veri sınırlı; insanlarda ateş ve döküntüye yol açabiliyor.

Bir de şu var: pirelerin büyük kısmı köpeğin üzerinde yaşamaz. Yatakta, halıda, battaniyenin kıvrımında çoğalırlar. Tüylerin arasında karabiber gibi siyah noktalar görürseniz bunlar pire dışkısıdır. Köpeği tedavi edip ortamı ihmal ederseniz sorun geri döner.

Kene Nasıl Çıkarılır?

Keneyi çıkarmaya çalışmayın. Veteriner Hekiminizi arayıp üzerine sprey ilaçlardan yapmasını isteyin. Kene öldükten sonra otomatik olarak düşecektir. Düzenli olarak kene ilaçlarınızı veteriner hekiminizden edinin.

Korunma

Koruyucu ürünü köpeğin yaşına, kilosuna ve yaşam tarzına göre veteriner hekim seçmeli. Yürüyüşten dönünce kulak arkasını, koltuk altını, kasığı ve pati aralarını elinizle yoklayın. Yatak ve battaniyeyi sık yıkayın. Evde birden fazla hayvan varsa hepsini birlikte koruyun, biri açıkta kalırsa diğerleri de risk altında olur.

Kedi Sahipleri İçin Kritik Uyarı

Köpekler için hazırlanmış bazı kene-pire ürünleri permetrin içerir ve bu madde kedilerde ciddi zehirlenmeye yol açabilir. Köpek ürününü kediye asla sürmeyin. Köpeğe ürün uygulanmış evde kedi de varsa, ürün kurumadan temasa izin vermeyin ve kediyi yakından izleyin. Ayrıntılar için kedilerde zehirlenmeler yazımıza bakabilirsiniz.

Ne Zaman Veterinere Gelmeli?

Yüksek ateş, iştahsızlık, soluk diş eti, koyu idrar, deride morluk ya da belirgin halsizlik varsa beklemeyin. Belirtiler kene çıkarıldıktan günler, hatta haftalar sonra bile ortaya çıkabilir. Kan tahlilinde trombosit sayısına bakmak çoğu zaman ilk ipucunu verir; laboratuvar ünitemizde sonucu hızlıca alırız.

Sık Sorulan Sorular

Kışın kene ve pire biter mi? Sıcak bölgelerde azalır ama tamamen bitmez. Pireler 12 ay boyunca ürerler. Korumayı veteriner hekiminizle birlikte planlayın.

Keneyi evde çıkarabilir miyim? Her zaman kene çıkmayabilir. Yine de kenenin başı kopabilir ya da ardından belirti görülebilir; ya da başı hayvanın derisinde kalabilir, aklınız karışıksa kliniğe getirin.

Kene hastalığı insana geçer mi? Köpekten insana doğrudan geçmez ama köpekteki kene insanı da ısırabilir. Akdeniz benekli humması ve Lyme gibi hastalıklar bu yolla insanlara ulaşabilir [9].

Evde yalnızca kedi varsa pire önlemi gerekir mi? Evet. Pire eve dışarıdan, ayakkabınızla ya da kıyafetinizle bile girebilir. Kedilere özel ürün kullanmak şart.

Köpeğinize uygun bir koruma programı için Narlıdere’de bizi arayabilirsiniz: 0 555 388 70 35 . Ayrıntılar için koruyucu hekimlik sayfamıza da göz atın.

Yazan: Veteriner Hekim Mert Erdoğan, Foks Veteriner Kliniği

Kaynaklar

1. Molecular detection of tick-borne rickettsial and protozoan pathogens in domestic dogs from Turkey. Parasit Vectors. 2015. doi:10.1186/s13071-015-0763-z
2. Solano-Gallego L, ve ark. A review of canine babesiosis: the European perspective. Parasit Vectors. 2016;9:336. doi:10.1186/s13071-016-1596-0
3. Canine babesiosis and therapy options: a review. Folia Vet. 2024. doi:10.2478/fv-2024-0017
4. Mylonakis ME, Theodorou KN. Canine monocytic ehrlichiosis: an update on diagnosis and treatment. Acta Vet (Beogr). 2017;67(3):299–317. doi:10.1515/acve-2017-0025
5. Epidemiology, diagnosis, and control of canine infectious cyclic thrombocytopenia and granulocytic anaplasmosis: emerging diseases of veterinary and public health significance. Vet Sci. 2021;8(12):312. doi:10.3390/vetsci8120312
6. Gaunt S, ve ark. Experimental infection and co-infection of dogs with Anaplasma platys and Ehrlichia canis: hematologic, serologic and molecular findings. Parasit Vectors. 2010;3:33.
7. New developments in canine hepatozoonosis in North America: a review. Parasit Vectors. PMC2679397.
8. Solano-Gallego L, ve ark. Febrile illness associated with Rickettsia conorii infection in dogs from Sicily. Emerg Infect Dis. 2006;12(12).
9. Rickettsiosis cases presenting with rash: a case series from an endemic region in Turkey. Rev Inst Med Trop Sao Paulo. 2025;67. doi:10.1590/S1678-9946202567041
10. Pathogens in fleas collected from cats and dogs: distribution and prevalence in the UK. Parasit Vectors. 2019. doi:10.1186/s13071-019-3326-x
11. Köpeklerde pire türleri ve pirelerle bulaşan hastalıklar üzerine derleme. Parasit Vectors. 2011;4:139. doi:10.1186/1756-3305-4-139
12. A review of bacterial pathogens in Ctenocephalides felis in New Zealand.
13. Pantchev N, ve ark. Tick-borne diseases (borreliosis, anaplasmosis, babesiosis) in German and Austrian dogs: status quo and review of distribution, transmission, clinical findings, diagnostics and prophylaxis. Parasitol Res. 2015;114(Suppl 1):S19–54. PMID: 26152408